Schron przeciwlotniczy przy dworcu PKP Gdańsk-Główny

Budowę Dworca Głównego w Gdańsku rozpoczęto w 1896 roku, a cztery lata później obiekt oddano do użytku. Schron przeciwlotniczy przy dworcu pochodzi jednak z czasów II wojny światowej. Ponieważ piwnice dworca nie nadawały się do zaadoptowania na potrzeby obrony przeciwlotniczej, zbudowano schron w formie wolnostojącej pod peronem. Obiekt składał się z długiego tunelu oraz przylegających do niego dziesięciu ponumerowanych izb schronowych, w których do niedawna znajdowało się oryginalne wyposażenie z czasów II wojny światowej: drewniane ławki, drzwi z ryglami, żeliwne pojemniki na wodę, działająca tablica rozdzielcza Siemens.

Gdański dworzec wraz z infrastrukturą kolejową miały strategiczne znaczenia dla miasta i liczono się z możliwością ciężkich bombardowań terenu dworca. Zarówno w korytarzach, jak i w pomieszczeniach zastosowano wytrzymałe, żelbetowe sklepienia kolebkowe o grubości 1 metra. W celu zwiększenia bezpieczeństwa schron został podzielony na kilka sekcji, oddzielonych od siebie żelbetowymi przegrodami o grubości 1,5 metra. Każda sekcja była wyposażona w niezależne wejście.

W schronie zachowały się drzwi schronowe firmy Auert Berlin, lekkiej konstrukcji. Od zewnątrz drzwi są pokryte stalową blachą, a od wewnątrz wzmocnione drewnem. Tego typu drzwi drewniano-stalowe były powszechnie stosowane w okresie II wojny światowej, ponieważ blacha stalowa była reglamentowana i posiłkowano się zamiennikami. Z tego samego powodu stosowano w schronach również drzwi żelbetowe. Interesującym reliktem z okresu II wojny światowej są przenośne toalety – ciężkie, kamionkowe pojemniki z wieczkiem. Można z nich było korzystać w przypadku awarii instalacji wodociągowej. Łukowate sklepienia były oryginalnie pokryte farbą fluorescencyjną, wskazującą ciągi komunikacyjne i umożliwiającą ewakuację w ciemności (odpowiednik współczesnego oświetlenia awaryjnego). W latach 60. XX w. wszystkie ściany i strop pomalowano białą farbą olejną, jednak pod nią wciąż znajduje się oryginalna farba, która pomimo upływu kilkudziesięciu lat nie straciła swoich własności. Fotograficzne eksperymenty ze światłem wewnątrz schronu dają bardzo interesujące efekty. Do ciekawostek można zaliczyć ukryte przejście prowadzące do zasypanej klatki schodowej i tunelu pod torami kolejowymi. Wyjście z tunelu znajdowało się na peronie 2. Przejście zostało zamurowane po wojnie.

W 2012 r. w związku z planowanym przedłużeniem toru kolejowego 501 do nowo budowanej stacji SKM Gdańsk-Śródmieście zapadła decyzja o całkowitej rozbiórce obiektu. Dzięki staraniom Gdyńskiego Klubu Eksploracji Podziemnej i poparciu kilku osób, m.in. ówczesnego Dyrektora PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Gdańsku Pana Tomasza Czabańskiego, uzgodniono przegrodzenie ścianą i rozbiórkę części obiektu kolidującej z konstrukcją nowego toru, przy jednoczesnym zachowaniu pozostałej części o powierzchni użytkowej 66,2 m² i pojemności 83 osób (według normatyw Obrony Cywilnej), mającej oddzielne wejście z peronu. Elementy wyposażenia, w tym drzwi schronowe z ościeżnicami oraz ławki z czasów II wojny światowej znajdujące się w części przewidzianej do likwidacji zostały przekazane do Muzeum II Wojny Światowej oraz do schronu przeciwlotniczego w Gdyni-Leszczynkach. Prace rozbiórkowe przeprowadzono w 2013 r. W ramach prac wykonano również nowe wyjście awaryjne z zachowanej części schronu.